Op zaterdag 13 december vindt de promotie plaats van het doctoraatsonderzoek ‘Het medium is het geheugen, de drager het souvenir’. Dit werd uitgevoerd door Nicolas Baeyens tussen 2020 en 2024 aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten Antwerpen, binnen de onderzoeksgroep ArchiVolt en de Universiteit Antwerpen.

Eén van de centrale elementen in dit onderzoek was Baeyens’ vierdaagse performance bij Coppejans Gallery op het Falconplein tijdens het Antwerp Art Weekend van 2024. Hij sleep daarbij op vraag van het publiek stukjes uit zijn metalen sculpturen die de mensen mee naar huis konden nemen.

Verdediging Nicolas Baeyens:
Het medium is het geheugen, de drager het souvenir

datum: zaterdag 13 december, 14:30

promotoren: Thomas Crombez (Academie) en Peter De Deyn (UAntwerpen)

jury: Kristien Hens, Thomas Crombez, Peter De Deyn, Vaast Colson, Patrick Ceyssens, Susan Stewart en Alexandra Phillips

programma:
14:30 – 15:00 Mogelijkheid om het geïnstalleerde werk te bekijken
15:00 – 17:00 OPENBARE PROMOTIE
17:00 Boekpresentatie met drankje

locatie:
Koninklijke Academie voor Schone Kunsten Antwerpen
Mutsaardstraat 31
2000 Antwerpen
Mekano, Campus Mutsaard, 1st floor

Over het onderzoek:

Wat gebeurt er wanneer een kunstwerk loskomt van zijn materiële vorm en een eigen leven begint te leiden in de geest van de toeschouwer? Dit proefschrift vindt zijn oorsprong in een artistieke praktijk van het delen en transformeren van sculpturale fragmenten en evolueert naar een transdisciplinaire verkenning van kunst als gedeeld denken, als sociale actie en als bemiddelend object.

Het maken en bekijken van kunst is geen eenrichtingsverkeer. De toeschouwer kijkt niet alleen, hij denkt mee, geeft vorm en beïnvloedt de kunstenaar. Deze wederzijdse beweging maakt van elk kunstwerk een drager van betekenissen die voortdurend veranderen met de context, de herinnering en de interactie. Naar kunst kijken is een creatieve daad: het houdt niet op bij de waarneming, maar blijft voortleven in de verbeelding van de toeschouwer.

Zoals Beuys, Ono, Benjamin en Latour elk op hun eigen manier benadrukken, ligt de waarde van kunst niet in materiële fixatie, maar in het vermogen om gedachten in beweging te brengen, gevormd door steeds veranderende contexten. Neurowetenschappelijk onderzoek ondersteunt dit: kunst activeert hersengebieden die verband houden met empathie, planning en beloning, en bevordert cognitieve flexibiliteit. Deze effecten resoneren buiten het artistieke domein en beïnvloeden hoe we denken, waarnemen en samenleven.

Kunst transformeert ook sociale relaties. Participatie is geen randvoorwaarde, maar een fundament: elk kunstwerk maakt deel uit van een historisch en maatschappelijk netwerk waarin betekenissen circuleren. Het beeldfragment, het souvenir, wordt een katalysator die herinneringen oproept en nieuwe interpretaties genereert.

Dit proefschrift streeft, net als het kunstwerk zelf, geen definitiefheid na. Het is een meanderende trigger. Kunst raakt aan een bredere urgentie: het creëert ruimte voor collectieve kritiek, ethische herinnering en cognitieve groei.